Oszustwo, sprzeniewierzenie, przywłaszczenie: nieprawidłowe wykorzystanie środków w organizacjach pożytku publicznego

Etap 1: Natychmiastowe zarządzanie kryzysowe po pierwszym podejrzeniu lub wykryciu nieprawidłowości.

Cel: Wyjaśnienie faktów, stabilizacja sytuacji, zapobieganie dalszym szkodom.

1. Szybka analiza sytuacji: Co się wydarzyło? Jakie kwoty, okresy i obszary są objęte? Kto może być odpowiedzialny?
2. Wyjaśnienie sprawy::
   • weryfikacja dokumentów, księgowości i sprawozdań finansowych
   • rozmowy z pracownikami i osobami odpowiedzialnymi
   • w razie potrzeby pogłębione analizy księgowe, kryminalistyczna analiza danych cyfrowych i umów, analiza przepływów pieniężnych
3. Natychmiastowe działania ograniczające szkody:
   • zablokowanie dostępów i kont
   • zmiana uprawnień do podpisywania i dysponowania środkami
   • organizacyjne rozdzielenie krytycznych zadań
   • w razie potrzeby wydanie tymczasowych nakazów sądowych wobec podejrzanych osób
4. Doradztwo dla zarządów i dyrekcji w zakresie ich bieżących obowiązków oraz ochrony własnej, np. wobec organów nadzorczych i administracji skarbowej (przyznanie się do winy lub korekta zgłoszenia).
5. Zapewnienie zdolności działania operacyjnego zarządu, dyrekcji i organów; w razie potrzeby wsparcie przy powołaniu nowych kandydatów lub uzupełnieniu składu.

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa – uwzględniane od samego początku. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa w takich przypadkach często nie jest „ostatnim krokiem”, lecz ważnym instrumentem stosowanym na wczesnym etapie:

• ocena, czy i kiedy wskazane jest złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, oraz uporządkowane przygotowanie stanu faktycznego dla prokuratury
• cel: Umożliwienie prokuraturze optymalnego wykorzystania uprawnień śledczych (przeszukania, zabezpieczenia, konfiskaty, aresztowanie mienia itp.), zanim aktywa i dowody znikną
• ścisła współpraca z siecią wyspecjalizowanych kancelarii ds. prawa karnego w celu skoordynowania strategii karnoprawnych z cywilno- i podatkowo -prawnych

W fazie 1 unika się błędów, które później mogą dużo kosztować i wykonuje się podstawę w celu skutecznego dochodzenia roszczeń.

Etap 2: Prawna klasyfikacja działalności pożytku publicznego i roszczeń finansowych

Cel: Zrozumieć ryzyka – i wykorzystać wszystkie dźwignie finansowe do ograniczenia szkód. – zryczałtowany podatek od wynagrodzeń

1. Działalność pożytku publicznego: Co się wydarzyło? Jakie kwoty, okresy i obszary są objęte? Kto jest brany pod uwagę, jako osoba odpowiedzialna?
   • analiza wpływu na status działalności pożytku publicznego
   • ocena, czy grozi utrata tego statusu
   • opracowanie argumentacji i działań mających na celu uniknięcie lub ograniczenie skutków
2. Zaległości podatkowe:
   • obliczenie możliwych obciążeń (podatek dochodowy od osób prawnych, podatek od działalności gospodarczej, podatek VAT, odpowiedzialność z tytułu darowizn)
   • rozliczenie często z mocą wsteczną do 10 lat i więcej
   • przejrzyste przedstawienie dla zarządu i organów decyzyjnych
3. Obowiązki organów:
   • konkretne wskazówki, jakie kroki muszą teraz podjąć członkowie zarządu, dyrektorzy zarządzający i organy nadzorcze, aby uniknąć własnej odpowiedzialności i nie narażać dalej statusu działalności pożytku publicznego.

Roszczenia odszkodowawcze jako aktywny instrument stabilizacji

• systematyczna identyfikacja roszczeń odszkodowawczych:
  • wobec bezpośrednio odpowiedzialnych/sprawców
  • wobec organów nadzorczych i kontrolnych w przypadku naruszenia obowiązków
  • wobec zewnętrznych doradców (np. doradców podatkowych, biegłych rewidentów) w przypadku współprzyczynienia się
  • wobec ubezpieczycieli (np. D&O, ang. Directors and Officers), ubezpieczenie od szkód własnych)tische
• prawne i ekonomiczne opracowanie roszczeń; dochodzenie na drodze pozasądowej i sądowej.
• Cel: odzyskanie jak największej części nieprawidłowo wykorzystanych lub sprzeniewierzonych środków, a tym samym odciążenie finansowe organizacji – w razie potrzeby również z uwzględnieniem zachowania statusu działalności pożytku publicznego

Współpraca z darczyńcami i grantodawcami

• sprawdzenie, w jakim zakresie darczyńcy i podmioty udzielające dotacji (np. kasy chorych, sektor publiczny, inni grantodawcy) są uprawnieni do żądania zwrotu środków.
• opracowanie strategii postępowania z takimi roszczeniami:
  • odrzucenie nieuzasadnionych żądań zwrotu
  • negocjacje w sprawie zmniejszenia kwot lub odroczenia płatności
  • skoordynowana komunikacja w celu utrzymania lub odbudowania zaufania.
• działania równolegle: komunikacja z administracją skarbową (oraz ewentualnie sądami finansowymi) w celu zaskarżenia niekorzystnych decyzji i wykorzystania dostępnych możliwości podatkowych.

Etap 2 obejmuje nie tylko analizę ryzyk, lecz również świadomie uwzględnia szanse – każde skutecznie wyegzekwowane roszczenie przybliża Państwa organizację do wyjścia z kryzysu.

Etap 3: Stabilizacja finansowa i restrukturyzacja (zgodnie z ustawą o stabilizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstw, niem. StaRUG)

Cel: Stabilizacja finansowa organizacji i zapewnienie jej dalszego istnienia – pomimo szkód podatkowych i roszczeń.

• sporządzenie całościowego przeglądu finansowego:




  • bezpośrednie szkody
  • przewidywane zaległości podatkowe
  • ewentualne żądania zwrotu ze strony darczyńców i podmiotów udzielających dotacji
  • dalsze koszty następcze
• opracowanie konkretnych scenariuszy kontynuacji działalności, np.:
  • plany płatności
  • porozumienia sanacyjne
  • dostosowanie struktur lub zakresów działalności
• negocjacje z administracją skarbową, bankami i innymi wierzycielami w sprawie odroczeń płatności, rat lub ugód.
• Analiza polis ubezpieczeniowych (D&O, ang. Directors and Officers, ubezpieczenie od szkód własnych itp.) oraz dochodzenie istniejących roszczeń.

Restrukturyzacja zgodnie z ustawą o stabilizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstw, niem. StaRUG.
W przypadku zagrożenia niewypłacalnością analizujemy możliwość zastosowania instrumentów restrukturyzacyjnych, takich jak postępowanie na podstawie StaRUG.
Umożliwia to:

• restrukturyzację zobowiązań i wierzytelności w sposób uporządkowany
• wyodrębnienie określonych szkód i ograniczenie ich do części majątku
• zachowanie pozostałej części organizacji – w szczególności działalności statutowej i bieżących projektów – zamiast utraty wszystkiego w wyniku postępowania upadłościowego.

W fazie 3 w centrum uwagi znajduje się ratowanie finansowe i stabilizacja organizacji.

Etap 4: Nowa organizacja, prewencja i ład korporacyjny

Cel: Odbudować zaufanie i zapobiegać przyszłym incydentom.

• Opracowanie statutu, regulaminów i wewnętrznych wytycznych w celu wyeliminowania słabości strukturalnych (np. zbyt szerokie uprawnienia indywidualne, brak poziomów kontroli).
• Zapewnienie, że struktury spełniają wymogi prawa dotyczącego organizacji pożytku publicznego – również z myślą o przyszłych kontrolach ze strony administracji skarbowej lub izb obrachunkowych.
• Wdrożenie jasnych procesów kontroli i zatwierdzania:
  • bezpośrednia szkoda
  • przewidywane zaległości podatkowe
  • możliwe roszczenia zwrotne ze strony darczyńców i podmiotów finansujących
  • dalsze koszty następcze
• wsparcie w komunikacji wobec członków, darczyńców, pracowników i opinii publicznej w celu odbudowania zaufania.
• Szkolenia dla zarządów, kierownictwa i organów nadzorczych w zakresie obowiązków, unikania odpowiedzialności oraz postępowania w przypadku podejrzeń.
• Opracowanie planu awaryjnego na wypadek przyszłych przypadków podejrzeń – aby w sytuacji kryzysowej było jasne, kto, co i kiedy ma zrobić.

Celem fazy 4 jest, aby Państwa organizacja wyszła z kryzysu wzmocniona – z solidnymi strukturami i sprawnie działającym systemem wczesnego ostrzegania.